Flinke club

Ik kwam op 31 januari weer op het NIMAR aan. En toevallig was op vrijdag 1 februari de complete NIMAR-staf aanwezig.
Die gelegenheid hebben we dus aangegrepen voor een groepsfoto.
Hieronder alle collega's van het NIMAR:



van links naar rechts:
Mohamed Garbaui, docent
Vivian Dassen, stafmedewerker
Choumissa Sadki, docent
Paolo De Mas, directeur
Hélène Kraan, stagecoördinator
Farid El Azzouzi, receptionist
Cynthia Plette, stafmedewerker
Jan Hoogland, onderwijscoördinator

En nog een paar plaatjes van het begin van deze nieuwe periode.
De studenten in het leslokaal tijdens de les Marokkaans. Let op het speelgoed waarover ik eerder al eens heb geschreven.

En op onderstaande foto doet directeur Paolo De Mas de aftrap (na een smadelijke nederlaag van zijn cluppie AZ tegen het Nijmeegse NEC ;-) in de collegecyclus 'Capita Selecta' met een inleidend college over Marokko. Met zijn 35 jaar ervaring in Marokko brengt hij de studenten snel op de hoogte van een aantal thema's die in het hedendaagse Marokko spelen.

Op een Marokkaanse universiteit

Vorige week is het nieuwe onderwijsprogramma op het NIMAR gestart. En dat was een nieuwe mijlpaal want nu kwamen ook de eerste universitaire studenten Arabisch naar het NIMAR. En dat is de doelgroep waarvoor ik in 2002 het NIMAR‑plan was gaan opstellen.
Als onderwijscoördinator van het NIMAR was ik uiteraard aanwezig bij het begin van het programma. Om de docenten te ondersteunen en in te werken (een nieuwe docent voor een aantal vakken), het lesmateriaal klaar te maken en te laten reproduceren etc.
Verder moesten de studenten bij aankomst in Rabat worden opgevangen en naar hun adres in Rabat worden gebracht.
In een paar gevallen moest er wat worden bijgesteld aan het lesmateriaal, ook daar ben ik wat extra uren mee bezig geweest.
Er zijn twee studenten Arabisch van Nederlandse universiteiten, drie studenten Arabisch van de vertaalopleiding van de Lessius Hogeschool te Antwerpen, en één studente met een andere achtergrond: Jacqueline is studente Bedrijfscommunicatie Frans (in Nijmegen) en zij doet twee vakken op het NIMAR maar ze wil ook vakken in het Frans gaan volgen op de faculteit Letteren van de universiteit Mohammed V te Rabat.
Ik had al bijna een jaar contact met Jacqueline over de invulling van haar programma. Steeds vroeg ze me om gegevens om haar programma in te vullen. En steeds zei ik: dat kan ik je nu niet geven, zo gaat dat in Marokko niet, die informatie is niet lang van tevoren bekend. Maar ik verzekerde haar dat het goed zou komen want ik zou samen met haar naar de faculteit gaan om de gevraagde informatie te vragen.

Zo gezegd, zo gedaan. We hadden een afspraak met het hoofd van de afdeling Frans die vertelde wat er aan vakken wordt gegeven in de richting 'communication'. Dat sluit aardig aan bij de studie Bedrijfscommunicatie van Jacqueline. Als toehoorder mocht ze aanschuiven bij een aantal colleges.
Jacqueline vroeg aan de docente welke boeken ze voor deze vakken moest aanschaffen. De docente lachte wat meewarig en antwoordde: “Geen, onze studenten kunnen geen boeken betalen. Ze krijgen dictaten en kopieën, en noteren wat de docent vertelt in het college.”

Toen zouden we ook nog gaan kijken op de plek waar de colleges gegeven worden. Dat is in de universitaire wijk madinat al‑'irfane (stad van het weten). We kwamen bij een studentenflat waar we ook even binnen hebben gekeken. Er is daar een strikte scheiding tussen mannen en vrouwen, en een hoeveelheid cameratoezicht waar Nederlandse studenten helemaal niet goed van zouden worden.
Toen ik daar vroeg naar de faculteit Letteren gebaarde men naar links. Ik vroeg of het te lopen was, en ik de auto daar kon laten staan. Dat was geen probleem. Het was ook heerlijk weer, dus een wandelingetje leek ons wel prettig.
Na zo'n 300 meter hield de weg op, en was er alleen nog een door voetgangers gebaand pad. Op een gegeven moment splitste het pad zich. Er kwamen wat studenten ons tegemoet lopen, en die gaven aan dat de letterenfaculteit links lag. Wij dus naar links. Wat we toen zagen, hadden we nooit verwacht. De achteringang van de faculteit bleek een gat in een muur.
Op de onderstaande foto betreedt Jacqueline de faculteit der Letteren via een 'achterdeurtje'.

Die ingang/uitgang ligt daar omdat veel studenten met de bus naar de faculteit komen, en deze 'ingang' dichter bij de bushalte ligt

Bij de faculteit aangekomen wilde Jacqueline gelijk even haar rooster ophalen. Dat gaat daar ook anders dan in Nederland. Wij zetten hier het rooster op onze website zodat de studenten het kunnen downloaden, printen etc. Zo niet in Marokko. Internet is daar lang niet zo algemeen in gebruik als bij ons, niet bij docenten en niet bij studenten. Daar wordt het rooster opgeprikt in een soort volière en studenten kunnen door het gaas het rooster bekijken en overschrijven.

Dat deed Jacqueline dus ook maar. Ik heb het rooster voor haar ook gefotografeerd.

Een tegenvaller: op vrijdag begint haar college al om acht(!) uur. Dat wordt echt vroeg opstaan dus.
Toen een aardige Marokkaanse studente ons ook nog de zalen had gewezen waar de verschillende colleges worden gegeven, was Jacqueline volledig voorbereid op het volgen van haar eerste Marokkaanse college. Alleen was nog even de vraag wanneer het ging beginnen. "Eind van de week of misschien volgende week, in sha llah". Dat moest Jacqueline nog even zien uit te vinden na mijn vertrek, want ik ging de volgende dag terug naar Nederland.

drie lange blonde jongemannen in Marokko

Zo was ik dus met mijn drie makkers even in mijn tweede vaderland.
Meestal liepen ze broederlijk gedrieën voorop, en ik als trotse vader erachter.
En ik zag de Marokkaanse jongedames kijken. "Wat zijn ze lang" zag je ze denken.
Oscar is nog volop in de groei, Sam is met 1.85 al een tijdje uitgegroeid, en Martijn is met 1.98 veel te laat gestopt met groeien. Sneu voor hem want het staat een carrière als vlieger bij de luchtmacht in de weg.

Toen we in het Zuiden een keer een fotostop maakten zaten er drie jongedames naast de weg. Het was wat moeilijk communiceren want ze spraken weinig Arabisch (maar vooral Sousse Berbers). Maar ze vonden die drie jongens wel heel leuk (kull-hum zwinin = ze zijn alledrie leuk). Of ze al getrouwd waren, werd er toen gevraagd. Het had nog aardig uit de hand kunnen lopen daar langs de kant van de weg ;-)

De twee oudsten hadden het zwaar. Ze mochten niet rijden in de NIMAR‑auto. Het is niet de bedoeling dat niet‑medewerkers erin rijden.
Overigens zei Martijn, die al aardig wat rijervaring heeft opgedaan, na één dag in Rabat dat hij het wel kon begrijpen. Dat het Marokkaanse verkeer wel iets anders is dan het keurig geregelde verkeer in Nederland.
Onze trip was een aardige test voor de nog steeds bijna nieuwe Hyundai Tucson van het NIMAR. Dat is een bescheiden 4x4, die ook in het drukke stadsverkeer van Rabat nog goed te hanteren is. We zijn namelijk in het Zuiden van Marokko een aantal pistes (onverharde wegen) gaan rijden. In 2000 had ik dat ook al met hen gedaan, en dat vonden ze wel ruig, dus dat gingen we nu weer doen. Ik heb dat rijden op de pistes wel heel rustig aan gedaan. Het is bepaald geen Landrover zo'n Tucson.

Maar dat pisterijden bracht Sam toch op het idee in de voetsporen (of rijsporen?) van zijn vader te gaan treden door een off the road reisorganisatie op te richten. Of het ook gerealiseerd gaat worden is maar de vraag, maar het was in elk geval een spannend plan.
Zo brachten we Oud en Nieuw door in Agadir, op de rand van het zwembad bij ons hotel. De temperatuur was ruim boven de 20 graden, zeker in de zon.
De jaarwisseling hebben we op het strand van Agadir doorgebracht, met onze eigen fles met knalkurk. Er was zowaar een flink professioneel vuurwerk op het strand, dus dat gaf een aardig Nieuwjaarsgevoel.

Terug in Rabat hebben de heren nog even flink souvenirs gekocht: gekopieerde merkhorloges, gekopieerde films op DVD, en in Marrakech hadden ze al djellaba’s (lange mannenjurken met capuchon) gescoord.
Vervolgens gingen de mannen op 5 januari in alle vroegte weer met het vliegtuig naar Nederland, waarna ik nog een ruime week aan het werk kon op het NIMAR.

het leslokaal van het NIMAR was even omgetoverd tot ontbijtzaal

Oud en Nieuw in Agadir

Rond Oud en Nieuw was ik met mijn drie zoons in Marokko, om hen ook weer eens te laten zien waar hun vader zoal mee bezig is als hij weer eens in Marokko zit.
Dus zijn we begonnen in Rabat, op het NIMAR. We kwamen 's nachts laat aan op het NIMAR. De volgende dag zagen de mannen pas goed waar ze terecht gekomen waren. Dat hadden ze nog nooit meegemaakt, een vakantiehuis met voor iedereen wel twee computers met internet etc. Als het aan hen had gelegen waren we in Rabat gebleven ;-)
Maar dat was niet de bedoeling, we zouden een rondje door het Zuiden van Marokko gaan maken. Maar eerst moesten we zonnebrillen kopen, want die had iedereen in Nederland laten liggen.
De tweede dag gingen we naar het befaamde Marrakech. In een hotel in Marrakech zag Oscar (15 jr. oud) voor het eerst van zijn leven een draaischijftelefoon. Hij vroeg zich hardop af hoe dat nou werkte. Hij kwam er niet helemaal uit.
In 2000 was ik ook met mijn drie zoons in Marokko. Ze waren toen resp. 14, 12 en 8 jaar oud. Nu, bijna acht jaar later keken ze duidelijk op een andere manier naar het land. Met meer belangstelling voor de mensen, de manier waarop het leven hier verloopt etc.
Het was ook leuk om te zien dat ze hun best deden een paar woordjes Arabisch op te pikken. Ik heb dat uiteraard gestimuleerd, zonder het te overdrijven. Oscar had zelfs het plan gehad mijn cursusboek Marokkaans door te nemen voor de reis, maar dat is helaas bij een voornemen gebleven. Een overzichtje met beleefdheidsformules en begroetingen had hij wel een paar keer op de CD beluisterd, dus hij was een beetje voorbereid. En zoiets wordt hoog gewaardeerd in Marokko. Als we een restaurant uitliepen, en alle drie de heren zeiden bij het weglopen be-s-slama (tot ziens), zag je de waarderende blikken in de ogen van de obers (en de trotse blik van vader misschien).
In Agadir was een ober die zich ook echt uitsloofde om het ons naar de zin te maken, en die nam zoenend afscheid van de jongens (wang tegen wang) toen we weggingen.
Binnenkort nog een stukje over onze belevenissen.

Ook dit is Marokko!

Eindelijk na 30 jaar Marokko is het gelukt: ik stond op de ski's in Marokko. Afgelopen weekend was ik in Oukaïmeden, een wintersportplaatsje in de Hoge Atlas, op zo'n 80 kilometer (klimmen) van Marrakech.

Op de onderstaande foto sta ik, met achter mij de vlakte waarin Marrakech ligt. Zo is goed te zien dat het Atlasgebergte vrij plotseling ophoudt en overgaat in de vlakte.




En op onderstaande foto is het station Oukaïmeden te zien.



Het station beschikt over één telesiège (stoeltjeslift) en een stuk of vijf teleski's (sleepliften).

Met de stoeltjeslift kan een mooie afdaling worden gemaakt, die bovenin zeker zwart is.
In Oukaïmeden kan zeker niet de hele winter worden geskied. Slechts een paar keer per seizoen is het station gedurende een aantal dagen geopend.

Binnenkort nog wat meer informatie n.a.v. onze ervaringen.

ruim twee maanden niet in Marokko

Het was even stil op mijn blog omdat ik een paar maanden niet in Marokko ben geweest.
Dat betekent absoluut niet dat ik niet met het NIMAR ben bezig geweest trouwens. Het NIMAR is en blijft mijn kindje dus ik zorg er zo goed mogelijk voor.
Ik ben veel in Nederland (en zelfs in België) de boer op gegaan om bij allerlei onderwijsinstellingen het NIMAR en onze diensten aan te prijzen. Tenslotte moeten we een mooie staat van dienst opbouwen, teneinde zo ons eigen bestaansrecht aan te tonen en ons voortbestaan zeker te stellen.
Maar op 28 december was ik weer in Marokko. Samen met mijn drie zoons, om hier Oud en Nieuw te vieren en een weekje rond te toeren in het zuiden van Marokko.
Daarnaast is het ook prettig als mijn zoons weten wat ik hier zoal doe, met wie ik hier samenwerk etc. zodat die twee gescheiden werelden ook een beetje met elkaar verbonden worden.
Zeer binnenkort zal ik wat melden over onze ervaringen en belevenissen in de Sousse (het zuidwesten van Marokko).

for international visitors

The story below contains pictures taken at the film set of 'Body of Lies' in Rabat, Morocco, starring Leonardo Di Caprio. I have erased the face of Di Caprio in order to prevent possible problems. Di Caprio is the guy wearing a cap and holding a gun.
The text on this blog is in Dutch.

Aanslag op het NIMAR, fictie of werkelijkheid?

Even leek het erop dat het NIMAR, na alle rampspoed van het afgelopen jaar (stroomstoot, brand door kortsluiting, auto bijna total loss), weer werd getroffen door een ramp.
Er liepen verdachte figuren rond het NIMAR. Dit waren duidelijk geen Marokkanen. De dames stonden zelfs hun chador te schikken in onze nieuwe spiegelende voordeur.





Opeens klonk er een kabaal in de straat, er scheurde een Jeep Grand Cherokee de hoek om met een kerel uit het raam hangend die een automtisch wapen naar buiten stak.



Was er een aanslag op ons instituut gepland? Razendsnel trokken mijn collega's (ik was zelf niet aanwezig) de Nederlandse vlag in. Misschien wat naïef, maar je kunt altijd proberen de terroristen om de tuin te leiden.
Het bleek hier om een klassieke achtervolging te gaan want een paar seconden later kwam er een tweede voertuig de straat in gereden. Helaas, de chauffeur verloor op de kruising de macht over het stuur en knalde tegen een paar geparkeerde auto's aan.



Toen barstte de hel pas echt los. Een man met petje op sprong tevoorschijn en begon te schieten op de zojuist gecrashte auto en de inzittenden.



De nog versufte chauffeur werd gelijk geliquideerd door de schutter. De bijrijder kon nog uit de auto springen, maar werd ook neergeknald.







De schutter sprong tussen de auto's door om te checken of de bijrijder inderdaad uitgeschakeld was.





Vervolgens pakte de schutter zijn GSM. "Mission accomplished" gaf hij door aan zijn opdrachtgevers. Een liquidatie op klaarlichte dag in het centrum van Rabat.

Fictie of werkelijkheid?
Geen paniek beste lezers, het is in Rabat absoluut geen wild west. De hoek van onze straat was twee weken geleden even veranderd in een filmset voor opnames van de nieuwste film met Leonardo Di Caprio. De film heet Body of Lies.
De NIMAR-staf was zo alert om de fotocamera te pakken en wat plaatjes te schieten van de set. De schutter met het petje op is Leonardo Di Caprio. Ik heb hem op de foto's nog even onherkenbaar gemaakt om problemen te voorkomen.
Dit vond dus plaats op zo'n 25 meter van het NIMAR. Het pand van het NIMAR is hier dus even niet herkenbaar aan het rood-wit-blauw want de vlag was op verzoek van de producer even binnengehaald. Het NIMAR is het pand aan de rechterkant van de straat, met afhangende planten bij de ramen op 1e en 2e etage, net naast het gele luifeltje.



Toen de producer bezwaar maakte tegen het feit dat Farid onze receptionist liep te fotograferen, heeft directeur Paolo gedreigd dat hij de vlag weer zou uitsteken. Toen was de rel over de foto's snel gesust.

Prachtige plafonds in Al Andalus

We maakten dus een hele berg foto's in Al Andalus (de Arabische benaming voor Andalusië).
Daarbij zitten een paar fabelachtige foto's van plafonds van de diverse paleizen en de moskee die we daar hebben bezocht (en gefotografeerd).
Hieronder een selectie, gemaakt door mijn reisgenote (en liefje ;-) Josine, journalist gespecialiseerd in architectuur en bouw.
Ze heeft een paar prachtige foto's van plafonds gemaakt die ik u niet wil onthouden, en die ik van haar mag opnemen op voorwaarde dat haar naam vermeld wordt.


de bogen in de Mezquita te Cordoba.


plafond in de Mezquita te Cordoba


plafond in het koninklijk paleis te Sevilla


in het Alhambra te Granada


in het Alhambra te Granada

Josine had voor deze reis speciaal een nieuwe groothoeklens aangeschaft. Zonder deze lens zouden deze foto's niet mogelijk geweest zijn. Met mijn eigen (niet verwisselbare) zoomlens zou ik deze foto's niet hebben kunnen maken (nog afgezien van de lichtgevoeligheid van die prachtlens die al te lange sluitertijden kon voorkomen).

Andalusië, heel dicht bij Marokko

Even geen Marokko de komende tijd. Omdat er op dit moment geen onderwijsprogramma op het NIMAR loopt, kunnen ze het daar wel even zonder mij stellen.
Dus ben ik druk in Nederland op dit moment, o.a. met voorlichting over de activiteiten van het NIMAR.

En vorige week ben ik een (klein) weekje op vakantie geweest. Niet naar Marokko. De keus was op Andalusië gevallen, oftewel Zuid-Spanje. Het schijnt dat de grenswachten in Noord-Marokko zelfs waren geïnstrueerd mij niet binnen te laten als ik het toch zou proberen. Dit om te zorgen dat mijn liefje alle aandacht zou krijgen die zij verdiende.
We vlogen op Malaga, en toen de Boeing een bocht maakte, vlak voor de landing, zag ik Gibraltar liggen, en ook wat bergen aan de overkant. Dat was dus Marokko, de Jbala, de streek achter Tanger. Dus er is in elk geval visueel contact geweest ;-)
We gingen naar Andalusië om daar de overblijfselen van de oude Moorse (dus Arabische) cultuur te gaan bekijken: het Alhambra in Granada, de Mezquita in Cordoba en de Giralda in Sevilla.
Met beiden een digitale camera en de nodige geheugenkaartjes beladen stapten we in het vliegtuig. We hebben samen een slordige 1200 foto's geschoten van deze prachtige monumenten, die in Spanje in goede handen zijn. Er wordt volop gerestaureerd en gepreserveerd.

En wij zullen nog wat moeten selecteren uit die berg foto's. Soms is dat niet moeilijk. Het was nogal donker, zeker in de Mezquita in Cordoba, dus veel foto's waren niet helemaal scherp. Maar goed, van die 1200 foto's zijn er wel een aantal goed gelukt natuurlijk. Van tegels, mozaïeken en stucwerk in Granada, de bogen en gewelven van de moskee in Cordoba, of de versierselen in namaak-Arabisch uit Sevilla. En met digitale technieken kunnen de foto's ook nog een beetje opgekalefaterd worden.

Het Alhambra in Granada staat op de lijst van werelderfgoed van UNCESCO. En terecht. Het is een prachtig paleiscomplex, gebouwd door de Nasiriden-dynastie, de laatste Moorse dynastie die in 1492 werd verdreven uit Granada, waarna het Iberisch schiereiland volledig onder christelijk bewind kwam en het islamitische rijk Al Andalous voorgoed(?) tot de geschiedenis behoorde.

De Mezquita was een moskee, die na de verovering door de christenen is omgevormd tot een kerk. Maar het Moorse bouwwerk is redelijk intact gelaten, alleen in het midden is een deel gesloopt om er een kerk in te plaatsen. De gebedsnis richting Mekka (mihrab) is nog geheel intact, erboven is een prachtig plafond en de dubbele bogen op de pilaren zijn wereldberoemd.

In Sevilla staat een zeer opmerkelijke gotische kathedraal, die beschikt over een toren die vrijwel geheel Moors is. Alleen het bovenste stuk is erop gebouwd door de christenen. De toren is de Giralda en hij vertoont sterke gelijkenis met de Hassantoren in Rabat en de Koutoubia in Marrakech. Verder zijn er in Sevilla nauwelijks resten van de moskee overgebleven. Verder is het ook een prachtige stad met veel zeer stijlvolle gebouwen.

Op mijn webalbum zal ik wat meer foto's van deze monumenten plaatsen.

Aardigheidje

In de medina van Rabat kwam ik een speeltje tegen waar ik erg om moest lachen.
Een tank als treintje waarop een George Bushpoppetje zit, duwt met een magneet een ander karretje vooruit met daarop Osama Bin Laden.
De boodschap: George krijgt Osama nooit te pakken ;-)

RaRaRa: Rammelen in de Ramadan in Rabat

En weer was het Ramadan. Dit jaar begon de Ramadan in Marokko op vrijdag 14 september. En dat was ook precies de dag dat ik aankwam voor een verblijf van 10 dagen op het NIMAR.
Veel buitenlanders in Marokko gebruiken de Ramadan om het land een tijdje te verlaten en eens in hun eigen land te gaan kijken, of om op vakantie te gaan. Voor niet-moslims in Marokko is de Ramadan een tijd van ongemakken. Voor moslims ook trouwens, maar dan om andere redenen. Het beschrijven daarvan laat ik ook geheel voor rekening van de moslims. Tegelijkertijd ervaren zij het als een feestmaand overigens.
De ongemakken voor niet-moslims laten zich als volgt samenvatten: De economie draait in die periode in Marokko op een laag pitje. Men werkt tot 3 uur 's middags, maar of men dan echt werkt, dat staat nog te bezien. Ook winkels gaan vroeger dicht. De horeca is beperkt of helemaal niet geopend, en men zegt dat het gemiddelde humeur van de Marokkaanse moslims zakt naarmate de maand Ramadan vordert. Een tekort aan slaap begint zich te wreken en het vasten overdag is wel degelijk een aanslag op het menselijk lichaam.

Alcoholische dranken zijn gedurende de maand Ramadan moeilijk of helemaal niet te koop. Zo was de alcoholafdeling van de Marjane supermarkt waar ik altijd kom hermetisch afgesloten. Gelukkig had ik nog een voorraadje op het NIMAR staan dus ik heb niet droog hoeven staan.
Maar de supermarkt tegenover het NIMAR, die 11 maanden per jaar rijk gesorteerd is met alcoholische dranken, is gedurende deze maand ingekrompen tot een klein winkeltje waar alleen gezonde levensmiddelen en Ramadan-gerelateerde producten verkocht worden.
Overigens is de verkoop van alcohol in Marokko een verhaal op zich waard, ik zal daar nog wel eens op terugkomen.

Ik schreef al over de beperkte openstelling van de horeca. Er zijn restaurants die gewoon de gehele maand gesloten zijn. Ook dat is dus een schadepost voor de economie.
Andere restaurants zijn geopend, maar met een aangepast menu. Zo is het mogelijk dat je in de Ramadan ineens geen alcohol geserveerd krijgt in een restaurant waar gedurende de rest van het jaar alcohol gewoon verkrijgbaar is.
Het is ook voorgekomen dat een (vrouwelijke) Marokkaanse kennis met enkele niet-Marokkanen in een restaurant zat, en mee wilde drinken van de bestelde fles wijn. Het glas dat voor haar stond, en dat al was ingeschonken, werd echter onverbiddelijk weggehaald door de chef van het restaurant: aan moslims werd geen alcohol geserveerd.
Onze collega's van het Frans instituut hebben een restaurant in huis, en ik hoorde dat onze Franse collega het verzoek had gekregen gedurende de Ramadan geen alcohol te schenken. Dat was hem duidelijk een brug te ver. Een Franse lunch of diner zonder een passende vin rouge, blanc, rosé ou gris: c'est pas possible!
Sommige restaurants hebben ook een aangepast menu rond zonsondergang. Dan staat er een typisch Marokkaanse ftur (ontbijt) klaar, bestaand uit hrira (soep), sjebbakiya (in honing gedrenkt gebakken deeg), eieren en dadels. Wat later op de avond kan dan alsnog gewoon à la carte worden gegeten.

Vrienden in Marokko vinden het extra gezellig als je tijdens de Ramadan bij hen de ftur komt eten. En toen ik een keer op een tankstation was om te tanken, en met de pompbediende sprak over de Ramadan, en dat hij over een uurtje weer mocht eten, werd ik allerhartelijkst uitgenodigd om met hem en zijn collega's op het tankstation de ftur te nuttigen. Ik was echter juist onderweg om bij een collega thuis te gaan 'ontbijten' om half zeven 's avonds.

Het verkeer in de Ramadan is ook een verhaal op zich. Het schijnt gevaarlijker te worden naarmate de heilige maand vordert. Wederom de vermoeidheid en de oplopende irritatie waarschijnlijk.
Aangezien iedereen om 3 uur 's middags naar huis mag ontstaat er een spitsuurchaos die normaal veel gespreider verloopt. Iedereen mag eerder naar huis, maar komt later thuis. Mijn vader, die vroeger buschauffeur was, zei dat ook over Sinterklaas in Nederland (allemaal een uur eerder weg dan normaal maar een uur later thuis).
Maar echt link wordt het zo rond 6 uur - kwart over 6, dus vlak voor de moghreb (zonsondergang). Wie dan nog niet thuis is, vindt dat hij door rode stoplichten mag rijden en de maximumsnelheid mag overschrijden om toch zo snel mogelijk thuis achter de hrira te komen. En trouwens, de agenten die normaal op iedere straathoek te vinden zijn, zijn er dan ook niet.
Een taxi vinden op dat tijdstip kun je ook wel vergeten.
Maar zo net na half 7 is het werkelijk heerlijk rustig op de weg. Echt een genot om dan even te gaan rijden.

Toen ik met de auto onderweg was naar Casablanca had ik een inbelprogramma aan staan dat helemaal ging over 'Ramadan en Gezondheid', hetgeen toch aanduidt dat men zich wel realiseert dat er een spanningsveld bestaat tussen deze twee begrippen.
Het ging o.a. over tips wat je moet eten na zo'n hele dag te hebben gevast. De hierboven beschreven standaard ftur kwam er daarbij niet best vanaf. Dat zou nogal een opdonder voor de maag zijn. Maar ook de gebruikelijke kwesties kwamen aan bod: Ramadan en medicijnen, R en zwangerschap, R en reizen etc.
Het is me wel opgevallen deze keer dat vrienden, collega's en kennissen die niet zo heel streng in de leer zijn, die bijvoorbeeld best wel eens een glaasje alcohol nuttigen, en die zeker niet vijf keer per dag gaan bidden, wel heel consequent vasten tijdens de Ramadan. Om een of andere reden is dit gebruik, een van de zogenaamde zuilen van de islam, voor veel mensen een traditie die men wel volledig wil naleven.
Het zou interessant zijn dit eens in vergelijkend perspectief te bekijken tussen verschillende landen.

Dit waren zo wat observaties tijdens de Ramadan van 2007 (of eigenlijk van het islamitische jaar 1428).

Onderwijs Nederlands aan universiteit Casablanca.

Deze week barstte er ineens een publiciteitsgolf los over het voornemen van de universiteit Hassan II te Casablanca om vanaf 2008 onderwijs in de Nederlandse taal te gaan aanbieden.

Het bericht stond eerst in onze NIMAR-nieuwsbrief, en is toen door een journaliste van het ANP opgepikt. Ze zat al een tijdje te vlassen op een primeur over dat onderwerp. Steeds zei ik dat het beter was nog even te wachten het bericht naar buiten te brengen.
Nu kwam het dus naar buiten. Diverse mensen vroegen mij: 'wist je dat?' Reken maar dat ik het wist. Anderen vroegen of het NIMAR er iets mee te maken heeft gehad. Reken maar van wel.

Dat dit voornemen bestond in Casablanca, was algemeen bekend. Ik heb er begin dit jaar al over geschreven op deze blog.
En het is het logisch vervolg op het aanbod dat (toenmalig) minister van OCW Maria van der Hoeven had gedaan bij de opening van het NIMAR op 7 juni vorig jaar.
De uitvoering ervan is door het minsterie overgedragen aan de Nederlandse Taalunie en dus was de Taalunie deze week ook uitgebreid in het nieuws.
Het NIMAR is ook sinds begin dit jaar intensief betrokken gebleven bij de contacten tussen de Taalunie en de Marokkaanse universiteit. Zo was ik zelf betrokken bij de selectie van de eerste docent die in Casablanca Nederlands zal gaan geven.

Overigens zal het vermoedelijk beperkt blijven tot een bijvakvoorziening. Studenten die een andere taal (Engels, Frans, Spaans) als eerste taal studeren, kunnen er Nederlands bij doen als bijvak. Maar het wordt wel een uitgebreid bijvak dat ze drie jaar lang kunnen volgen. Daarmee moet het toch mogelijk zijn een acceptabel niveau van beheersing van het Nederlands te bereiken.

En waarom wil men in Casablanca Nederlands gaan aanbieden?
De decaan van de Letterenfaculteit van de genoemde universiteit zei in het ANP-bericht hierover het volgende: Decaan Abdelmajid Kaddouri rekent op veertig tot honderd studenten, zowel eerstejaars als masterstudenten. Ook verwacht Kaddouri dat personeelsleden van bedrijven die contact hebben met Nederland zich inschrijven voor de cursussen.
Op termijn moet er een volledige opleiding Nederlands komen, waarmee studenten taal, land en volk kunnen leren kennen. Kaddouri hoopt dat het nieuwe onderwijsprogramma en het onlangs opgerichte Nederlands Instituut (NIMAR) in Rabat de economische banden tussen beide landen helpen versterken.
De taalhandicap is een van de redenen voor Nederlandse bedrijven om niet in Marokko te investeren, stelt Kaddouri: „In Nederland is de belangstelling voor de Marokkaanse cultuur beperkt omdat alleen de problemen van de Marokkaanse gemeenschap worden gezien. Zodra er hier geld wordt verdiend, zal ook het beeld van Marokko veranderen.”
Ik kan daar nog aan toevoegen dat de decaan een echte 'vriend van Nederland' is. Hij komt hier al vele jaren met grote regelmaat. Hij is historicus en heeft o.a. onderzoek gedaan in de archieven van de Koninklijke Bibliotheek naar de historische betrekkingen tussen Nederland en Marokko. En hij doet niets liever dan fietsen door de duinen of de Nederlandse bossen.

Ik verwacht dat ik in de toekomst nog wel eens zal terugkomen op dit onderwerp.

Dar meziana (het goede huis)

Weer was ik de enige gast in een hotel, of eigenlijk vooral een pension.
Ik wilde een weekend naar het schilderachtige plaatsje Chaouen en had gebeld naar Casa Hassan, een van de twee locaties in Chaouen die staan vermeld in het boekje 'Bijzondere logeeradressen in Marokko". Maar Casa Hassan was al volgeboekt. Ik werd doorverwezen naar Dar Meziana.
Dat klonk goed, want dat betekent 'het goede huis'.

Na een telefoontje werd ik te voet opgehaald op de parkeerplaats, want in de medina van Chaouen (of Chefchaouen) is geen autoverkeer mogelijk.
Dar meziana bleek een heel leuk pension. Heel smaakvol opgeknapt aan buiten- en binnenkant. Er is een leuk dakterras met zicht op de daken van de medina.
De bijgaande plaatjes spreken voor zich denk ik.

En het leuke is dat de naam van het pension dus een vorm van geschreven Marokkaans dialect is. Het woordje 'meziana' is namelijk puur dialect.
Het bord met de naam van het pension is dus een uiting van het verschijnsel dat ik met zoveel belangstelling volg in het huidige Marokko: het schrijven met behulp van Marokkaans Arabisch dialect (dat eigenlijk vooral een gesproken taal is).
En niet alleen de naam van het pension was in geschreven Marokkaans dialect, er hingen in het steegje ook nog bordjes met spreekwoorden in geschreven Marokkaans dialect.
Ik heb mezelf echt moeten inhouden om er niet eentje mee te pikken ;-) Ze waren nergens te koop volgens de beheerder, ze waren speciaal voor hen gemaakt.

Omdat het zo'n leuk pension is, en er nog zo weinig gasten blijken te komen, maak ik maar weer even wat reclame.
Een kamer in Dar Meziana kost per nacht 450 Dirham (40 euro) voor één persoon of 600 Dirham voor twee personen. Er zijn ook luxe kamers aan het dakterras, deze zijn 900 Dirham voor twee personen.
Voor een reservering kunt u Dar Meziana bellen op nummer 00-212-(0)39-987806. Het adres is Bab Souk, Chaouen.

website: http://www.darmezianahotel.com/
Meer foto's van Chaouen zijn te zien op mijn webalbum (http://picasaweb.google.com/J.C.Hoogland/Chefchaouen).

lesgeven op afstand

Ik ging een weekje naar het NIMAR om op de winkel te passen terwijl directeur De Mas van zijn welverdiende vakantie kon genieten. Maar er was wel een probleempje: ik zou eigenlijk college moeten geven in Nijmegen. Het semester van september tot december biedt maar heel weinig mogelijkheden om een week te laten uitvallen en later weer in te halen.
Toevallig (maar ook weer niet helemaal toevallig) zijn al mijn colleges in het talenpracticum, een lokaal met voor elke student een computer met internetaansluiting.
En aangezien ik in 2004 zelf de projectleider ben geweest van de invoering van die nieuwe talenpractica, weet ik maar al te goed wat de mogelijkheden zijn van zo'n lokaal.
Ik zag daarom wel mogelijkheden mijn onderwijs vanuit Rabat te geven aan mijn studenten voor de beide colleges luistervaardigheid (tweede- en derdejaars). Aangezien ik voor die colleges dankbaar gebruik maak van Blackboard, dacht ik in eerste instantie aan het gebruik van de 'Virtual Classroom', de chatvoorziening van Blackboard. Maar chatten is toch maar behelpen vind ik, dus keek ik ook naar andere mogelijkheden. Op het NIMAR maken we al zeer uitgebreid gebruik van Skype, telefoneren via het internet. Door met Skype naar Nederland te bellen, kunnen we onze Marokkaanse telefoonrekening beperkt houden.
Ik bedacht daarom dat Skype ook voor het contact met de studenten nuttig kon zijn. Ik heb daarom een paar gebruikersaccounts voor Skype aangemaakt, zodat de studenten die geen eigen account hebben, toch met Skype zouden kunnen bellen met hun docent in Noord-Afrika.
Mijn eerste college, luistervaardigheid voor tweedejaars, is op dinsdagochtend 8.45. Een probleem: in Marokko is het twee uur vroeger. Ik moest dus om 6.45 lokale tijd achter de PC kruipen voor mijn college. Nou ja, voor de goede zaak doe je dat dan maar.
Eerst heb ik contact gelegd met de aanwezige studenten via de chatfunctie van Blackboard. Daar kon ik zien hoeveel van hen de gang naar de collegezaal hadden gemaakt. Het waren er vier. (Normaal wordt dit college gevolgd door acht studenten).
Overigens was het natuurlijk niet noodzakelijk dat ze in het lokaal aanwezig waren. Ze hadden ook thuis achter een PC kunnen zitten.
Vervolgens moest Skype worden gedownload en geïnstalleerd, want dat programma is niet standaard op de computers in het talenpracticum aanwezig. Via de chat bleef ik op de hoogte van de vorderingen, want het heeft toch wel een minuut of 15-20 geduurd voordat Skype bij iedereen functioneerde.
Maar toen waren we ook echt 'on speaking terms' met elkaar want via de optie 'groepsgesprek' konden we allemaal tegelijk met elkaar spreken. En dat met een uitstekende geluidskwaliteit.
Toen kon het college beginnen.
De werkvorm die ik gebruik voor die luistercolleges is als volgt: de studenten beluisteren fragmenten van (radio)nieuwsuitzendingen. Ik geef er een lijstje bij met moeilijke woorden, en een aantal vragen, waarmee ik hen a.h.w. bij de hand neem om het bericht te beluisteren. Als je alle vragen correct kunt beantwoorden heb je het bericht goed begrepen.
Ik ga er vanuit dat studenten thuis die berichten al hebben beluisterd, en hun antwoorden op mijn vragen hebben voorbereid.
Als ik lijfelijk aanwezig ben in het college, laat ik zo'n fragment horen via de boxen in het lokaal, en bespreken we per vraag het antwoord. En ik geef antwoord op vragen van de studenten n.a.v. zo'n fragment.
Voor het college op afstand had ik een andere werkwijze voorbereid: ik had de ideale antwoorden op de vragen nu schriftelijk beschikbaar. Bij elk fragment plakte ik de antwoorden op de vragen in een Announcement in Blackboard. De studenten kregen dan onmiddellijk te zien wat de ideale antwoorden waren. Vervolgens liet ik hen die vergelijken met de antwoorden die ze zelf gevonden hadden, en als er verschillen waren konden ze mij dat melden, en vragen hoe ik aan mijn antwoord was gekomen. Of ze konden aangeven welke passage ze niet goed hadden verstaan.
Door mijn Skypemicrofoon dicht bij mijn eigen boxen te houden kon ik hen vervolgens laten meeluisteren en een toelichting geven op problematische passages. Dit laatste was niet helemaal ideaal, ik zat in een wat ongemakkelijke houding om het microfoontje zo dicht mogelijk bij de boxen te houden.
Maar al met al was dit dus een uiterst werkbare combinatie van het gebruik van Blackboard en Skype voor 'real time onderwijs op afstand'.
Het vereist wat meer voorbereiding om op deze manier college te geven, maar het was wat mij betreft een werkbare vorm. Het was uiterst interactief want we konden gewoon met elkaar spreken en op elkaar reageren, we zagen elkaar alleen niet.
De reacties van de studenten: negatief! Ze waren jaloers dat ik in het zonnige Marokko zat terwijl in Nijmegen de herfst voorzichtig zijn intrede had gedaan.
En als het van Rabat naar Nijmegen kan, moet het ook andersom kunnen! Dat ik (of iemand anders) een keer een les of lezing verzorgt vanuit Nederland voor de studenten op het NIMAR in Rabat. Als de docent een webcam gebruikt, kan met een beamer en een paar boxen in Rabat iedereen zien en luisteren naar wat er aan de andere kant wordt gezegd.
Die dinsdagochtend in Rabat was het misschien maar beter dat ik geen webcam had aangesloten. Ik was ongeschoren en ongewassen uit mijn bed achter de PC gekropen.
Donderdag herhaalde zich ongeveer dezelfde procedure voor de derdejaars, alleen op een wat prettiger tijdstip, 10.45 Marokkaanse tijd.

Hallo hier Rabat

Van 14 tot 24 september was ik weer even op mijn stek op het NIMAR. En dat gaf wat mij betreft weer volop inspiratie voor mijn blog.
Ik dacht een rustig weekje in Rabat door te brengen, een beetje op de winkel te passen terwijl directeur Paolo De Mas zou genieten van een welverdiende vakantie in Italië.
Dat liep anders. De week liep toch helemaal vol met afspraken, bezoekjes etc. En de aanwezige apparatuur moest ook weer worden nagelopen: satellietontvangers, printer, div. computers, een nieuwe doucheslang etc.
En het was Ramadan in Rabat. Daarover binnenkort een aparte bijdrage.
De weekends heb ik wel rustig aan gedaan. Het eerste weekend heb ik rustig lezend doorgebracht, met ook een paar kleine uitstapjes in de omgeving van Rabat.
Het tweede weekend ben ik naar het bekende (en toeristische) plaatsje Chefchaouen geweest. Daar was ik sinds lange tijd niet geweest, en ik wilde mijn fotoverzameling eens wat updaten daar. En ik had gehoord dat je goed kunt wandelen in de omgeving. Het resultaat daarvan zal ik binnenkort op mijn fotoalbum plaatsen.
Maandag 24 september ging ik weer terug, want op dinsdag 25 september moest ik weer college geven in Nijmegen. Er zijn natuurlijk allerlei redenen te noemen waarom het fijn is weer naar huis te gaan, maar het Marokkaanse zonnetje en temperatuurtje (zo'n 25 graden) mis ik toch wel erg na twee dagen Nijmegen.

NOS-journaal 5 sept.: geschreven dialect voor iedereen te begrijpen

Op 7 september worden er parlementsverkiezingen gehouden in Marokko. Ook het NOS-journaal van 8 uur 's avonds besteedde hier aandacht aan op woensdag 5 september.
Nicole Le Fever, de redelijk kersverse Midden-Oosten correspondent van het journaal, was naar Marokko afgereisd om een reportage over de aanloop naar de verkiezingen te maken.
In de reportage sprak zij met de journalist Ahmed Benchemsi, hoofdredacteur van de onafhankelijke weekbladen TelQuel (Franstalig) en Nichane (Arabischtalig).
Benchemsi is namelijk een paar weken geleden weer eens opgepakt en vastgezet, en voor de zoveelste keer werd een oplage van Nichane uit de roulatie gehaald.

Wat was er namelijk gebeurd? Benchemsi had in een commentaar kritiek geleverd op de inhoud van een toespraak van de koning over de ontwikkeling van de democratie in Marokko.
En nu komt het: hij had dat commentaar geschreven in het Marokkaans Arabisch dialect.
En om Nicole Le Fever te citeren: Hij had zijn artikel geschreven in het Marokkaans dialect, zodat iedereen het kon begrijpen.
Dat was voor mij wel een heel gedenkwaardig moment. In het Nederlandse NOS-journaal wordt beweerd dat een artikel in een Marokkaans weekblad geschreven in het dialect door iedereen kan worden begrepen. Impliciet betekent dat natuurlijk dat als het niet in dialect is geschreven maar in 'officieel Arabisch' dat dan niet iedereen het kan begrijpen.
En waarom was het gedenkwaardig voor mij? Omdat ik me al 25 jaar bezighoud met dat onderwerp: het gebruik van het Marokkaans dialect als schrijftaal.
Nu zou ik hier niet willen beweren dat het nu bewezen is omdat mevrouw Le Fever het op de Nederlandse televisie bevestigd heeft, maar het feit dat deze bewering in het journaal wordt gedaan is op zich al een opmerkelijk feit.
Het is misschien niet toevallig dat de voorganger van Nicole Le Fever een schrijver en presentator is die in Nederland inmiddels als hot en helemaal en vogue kan worden bestempeld. Dat is Joris Luyendijk, die met zijn boek 'Het zijn net mensen' een geheel andere kijk op de journalistiek heeft gegeven. En na lezing van dat boek weet je dat je voortaan niet alle berichten van correspondenten even serieus moet nemen. Overigens wist ik dat al vele jaren. Ik keek al naar Al Jazeera ('het andere geluid' uit de Arabische wereld) toen hier nog niemand van die zender had gehoord. Maar goed, op dit punt dus een pluim voor Nicole Le Fever, want volgens mij heeft ze in deze reportage wel degelijk het belangrijkste punt vermeld: door in het dialect te schrijven kon iedereen (die kan lezen) het artikel ook begrijpen.

Het blad Nichane is bijna een jaar oud, het eerste nummer is verschenen in het najaar van 2006, en vanaf het eerste nummer heb ik het met grote belangstelling gevolgd want er wordt vrij veel in Marokkaans dialect in geschreven.

En om dan nog maar even op de inhoud van het gewraakte artikel in te gaan: De titel ervan was: a siyyed-na, ash ka-tqul? Dat betekent zo ongeveer: onze heer (= de koning), wat zeg je nu weer? Benchemsi had als het ware een aantal passages uit een toespraak van de koning 'vertaald' uit het 'officiële Arabisch' (Modern Standaard Arabisch of Klassiek Arabisch) in het dialect. Om vervolgens een aantal keren te constateren dat het vooral deftig klinkende blabla was.
En daarmee had hij een van de heilige huisjes in Marokko met zijn pen aangevallen, en dat wordt nog steeds niet geaccepteerd. Men schrijft niet kritisch over de koning, de Sahara, de islam of het leger. Journalisten die dat wel doen, lopen grote kans zich daarvoor bij de rechter te moeten verantwoorden. De laatste jaren zijn er weinig gevangenisstraffen uitgesproken, maar wel torenhoge boetes en tijdelijke verschijningsverboden voor de bladen.

Overigens was Benchemsi tot een half jaar geleden de hoofdredacteur van maar één blad: TelQuel. Zijn collega Driss Ksikes was toen hoofdredacteur van Nichane. Maar nadat Driss was veroordeeld tot een (gelukkig voorwaardelijke) gevangenisstraf voor het publiceren van een artikel over moppen die door de Marokkaanse bevolking worden verteld, heeft hij besloten de journalistiek vaarwel te zeggen. HIj schrijft nog wel voor buitenlandse bladen, maar niet meer voor binnenlandse.

Hieronder een scan van het gewraakte artikel van Benchemsi.


En als we het dan toch over talen in Marokko hebben: een lezer van deze blog wees mij op een artikel over het Berbers in Marokko op de (Engelstalige) site van Al Jazeera:
http://english.aljazeera.net/NR/exeres/A99236D2-6067-479E-9DB3-4A478B033F60.htm